فرض کن یه مهاجم تونسته به یکی از سیستمهای یک سازمان نفوذ کنه. خب، آیا کارش همینجا تموم میشه؟ معمولاً نه!
مهاجم بعد از ورود اولیه، سعی میکنه به سیستمهای دیگه هم دسترسی پیدا کنه، بین بخشهای مختلف شبکه جابهجا بشه و خودش رو به اطلاعات و منابع مهمتری برسونه.
به این فرایند Lateral Movement یا حرکت جانبی میگن.
در واقع، مهاجم بهجای اینکه فقط به همون سیستم اولیه اکتفا کنه، از روشهای مختلفی استفاده میکنه تا در شبکه حرکت کنه و دسترسی خودش رو گسترش بده. شناخت این مرحله کمک میکنه بهتر بفهمیم مهاجمان چطور بعد از نفوذ اولیه، فعالیتشون رو در شبکه ادامه میدن
Lateral Movement چیست؟
وقتی یه مهاجم تونسته از طریق مرحله Initial Access وارد شبکه بشه، معمولاً کارش هنوز تموم نشده! ممکنه هدف اصلیش روی سیستم دیگهای باشه یا بخواد به اطلاعات و منابع مهمتری دسترسی پیدا کنه. برای همین، شروع میکنه به بررسی شبکه تا سیستمها، حسابهای کاربری و مسیرهای ارتباطی مختلف رو پیدا کنه.
به مجموعه روشهایی که مهاجم برای ورود به سیستمهای دیگه و بهدستآوردن کنترل اونها در شبکه استفاده میکنه، Lateral Movement یا حرکت جانبی میگن.
مهاجم برای این کار میتونه از ابزارهای دسترسی از راه دور (Remote Access Tools)، اطلاعات احراز هویت معتبر (Valid Credentials) یا حتی ابزارهای داخلی سیستمعامل و شبکه استفاده کنه. گاهی هم برای رسیدن به هدف اصلیش، از چندین سیستم و حساب کاربری عبور میکنه.
در واقع، هدف مهاجم اینه که از یک سیستم فراتر بره، در بخشهای مختلف شبکه حرکت کنه و خودش رو به منابع و اطلاعات مهمتر برسونه.
نقش Lateral Movement در حملات سایبری
خب، حالا که با مفهوم Lateral Movement آشنا شدیم، بهتره ببینیم این مرحله چه نقشی در یک حمله سایبری داره.
مهاجم بعد از ورود به شبکه، معمولاً به دنبال رسیدن به هدف اصلیشه؛ مثلاً سرقت اطلاعات حساس، دسترسی به سرورهای مهم یا حتی بهدستآوردن کنترل بخشهای بیشتری از زیرساخت سازمان.
اینجاست که Lateral Movement اهمیت پیدا میکنه. مهاجم با جابهجایی بین سیستمها و استفاده از حسابهای کاربری مختلف، سعی میکنه به بخشهایی از شبکه برسه که در حالت عادی به اونها دسترسی نداره.
برای مثال، ممکنه حمله از یک سیستم معمولی شروع بشه، اما مهاجم با استفاده از اطلاعات حسابهای کاربری بهدستاومده، خودش رو به سرورهای سازمان یا سیستمهای حاوی اطلاعات حساس برسونه.
تاکتیک Lateral Movement در MITRE ATT&CK
در چارچوب MITRE ATT&CK ، تاکتیک Lateral Movement با شناسه TA0008 مشخص شده. برای این تاکتیک، ۹ تکنیک اصلی (Technique) در نظر گرفته شده که هرکدوم روش متفاوتی از فعالیت مهاجم رو توصیف میکنن.
این تکنیکها فقط به ورود از راه دور محدود نمیشن؛ مواردی مثل سوءاستفاده از آسیبپذیری سرویسهای راه دور (Exploitation of Remote Services)، انتقال ابزار بین سیستمها (Lateral Tool Transfer)، ربودن نشستهای فعال (Remote Service Session Hijacking) و استفاده از ابزارهای استقرار نرمافزار (Software Deployment Tools) رو هم شامل میشن.
بعضی از تکنیکها هم به زیرتکنیک (Sub-technique) تقسیم شدن تا جزئیات روش مورد استفاده دقیقتر مشخص بشه. برای مثال، تکنیک T1021 با عنوان Remote Services شامل زیرتکنیکهایی مثل T1021.001 برای RDP، T1021.002 برای SMB و T1021.004 برای SSH هست.
۱. سوءاستفاده از سرویسهای راه دور (Exploitation of Remote Services)
| ID | Name | Description |
|---|---|---|
| T1210 | Exploitation of Remote Services | مهاجم با سوءاستفاده از آسیبپذیریهای موجود در سرویسها، نرمافزارها یا سیستمعامل میتونه کد مخرب خودش رو اجرا کنه و به سیستمهای دیگه در شبکه دسترسی پیدا کنه. |
۲. ربودن نشست سرویسهای راه دور (Remote Service Session Hijacking)
| ID | Name | Description |
|---|---|---|
| T1563 | Remote Service Session Hijacking | در این روش، مهاجم کنترل نشستهای فعال کاربران در سرویسهایی مثل SSH و RDP رو به دست میگیره و از همون ارتباط برای دسترسی به سیستم راه دور استفاده میکنه. |
۳. انتقال ابزار بین سیستمها (Lateral Tool Transfer)
| ID | Name | Description |
|---|---|---|
| T1570 | Lateral Tool Transfer | مهاجم بعد از ورود ابزارها یا فایلهای موردنیازش به شبکه، اونها رو از یک سیستم به سیستم دیگه منتقل میکنه تا در بخشهای مختلف محیط آلوده ازشون استفاده کنه. |
۴. استفاده از ابزارهای استقرار نرمافزار (Software Deployment Tools)
| ID | Name | Description |
|---|---|---|
| T1072 | Software Deployment Tools | مهاجم ممکنه از ابزارهای مدیریتی سازمان مثل SCCM یا Microsoft Intune سوءاستفاده کنه و از طریق اونها دستورات یا فایلهای مخرب رو روی سیستمهای دیگه اجرا کنه. |
برای آشنایی با سایر تکنیکهای Lateral Movement و مشاهده توضیحات کامل اونها، میتونی به صفحه رسمی این تاکتیک در سایت MITRE ATT&CK مراجعه کنی.
روشهای شناسایی حملات Lateral Movement
برای شناسایی Lateral Movement، تحلیلگر SOC باید رفتار کاربران و سیستمها رو زیر نظر داشته باشه. چند مورد از مهمترین نشونههای مشکوک عبارتاند از:
- ورودهای غیرعادی (Unusual Logins): ورود یک حساب کاربری به چندین سیستم در مدتزمان کوتاه یا دسترسی غیرمنتظره حسابهای Administrator به سیستمهای مختلف.
- ارتباطات مشکوک (Remote Services): استفاده غیرمعمول از پروتکلهای RDP، SMB، SSH و WinRM برای ارتباط با سیستمهای دیگه.
- اجرای ابزارهای راه دور (Remote Execution): اجرای ابزارهایی مثل PsExec، WMI و PowerShell برای اجرای دستورات روی سیستمهای دیگر.
- انتقال فایل (Lateral Tool Transfer): جابهجایی غیرعادی فایلها و ابزارهای اجرایی بین سیستمهای شبکه.
تحلیلگر SOC با بررسی Windows Event Logs، Alertهای مربوط به EDR و همبستهسازی رویدادها (Event Correlation) در SIEM میتونه ارتباط بین این فعالیتها رو بررسی کنه و به نشونههای احتمالی Lateral Movement برسه.
کلام آخر
Lateral Movement یکی از مراحل مهم حملات سایبریه که به مهاجم اجازه میده بعد از دسترسی اولیه، در بخشهای مختلف شبکه حرکت کنه و به سیستمها و منابع بیشتری دسترسی پیدا کنه.
برای تحلیلگر SOC، شناخت تکنیکهای این تاکتیک و بررسی رفتارهای مشکوک در لاگها اهمیت زیادی داره. بررسی دقیق ارتباطات شبکه، فعالیت حسابهای کاربری و اجرای فرایندها میتونه به شناسایی زودهنگام این فعالیتها کمک کنه و مانع گسترش نفوذ در شبکه بشه.